Abashinjacyaha bahuza bate inshingano bafite zo ‘Gushinja’ no ‘gushinjura’ abantu kandi ari bo babaregera inkiko?

Umugenzuzi mukuru w’ubushinjacyaha bw’u Rwanda, Jules Marius Ntete

Mu nshingano urwego rw’ubushinjacyaha rufite harimo no gushinja no gushinjura abantu bakekwaho ibyaha uru rwego ruba rwaregeye inkiko kugirango zibaburanishe ku byaha baba bakekwaho.

Abantu benshi bibwira ko abashinjacyaha bashinzwe gushinja gusa, benshi bibwira ko umushinjacyaha aba afite inshingano yo gutsinda urubanza aregamo umuntu runaka.

Ibi kandi ngo hari n’abashinjacyaha baba batarasobanukirwa neza akazi kabo ugasanga basa n’abakora ibijyanye no gushinja abakekwaho ibyaha gusa ndetse rimwe na rimwe ugasanga bafata ibimenyetso bishinjura ukekwaho icyaha bakabizimiza.

Abashinjachaha bakora batyo, ngo baba ari abashinjacyaha ‘babi’ mu yandi magambo baba batumva neza inshingano yabo nkuko iri kuko ngo mu manza abashinjacyaha baburana si itegeko ko bazitsinda.

Ntete Jules Marius, umugenzuzi mukuru w’urwego rw’ubushinjacyaha mu Rwanda mu gusobanura inshingano z’ubushinjacyaha avuga ko ikiba kigenderewe mu manza abashinjacyaha baburana atari ugutsinda, ahubwo ngo buba butegetswe gushaka ukuri bushingiye ku bimenyetso bishinja n’ibishinjura.

Ati: “Ubushinjacyaha bushinzwe kwegeranya ibimenyetso bishinja n’ibishinjura. Ni ukuvuga ngo ikiba kigenderewe ntabwo ari ugutsinda. Ntabwo ubushinjacyaha butegetswe gutsinda byanze bikunze, ahubwo butegetswe gushaka ukuri.”

Ntete avuga ko ibi bijyana n’ihame rivuga ko umuntu wese aba ari umwere igihe inkiko zitaramuhamya icyaha ku buryo ntakuka ndetse ngo abashinjacyaha baba bagomba kumenya iri hame no kurikurikiza. Ibi kandi ngo abashinjacyaha babihuriyeho n’agagenzacyaha nkuko Ntete akomeza abisobanura.

Ati: “Umugenzacyaha cyangwa umushinjacyaha iyo agiye kwegeranya ibimenyetso, aba ategetswe kwegeranya ibimenyetso bishinja n’ibishinjura yibuka ko umuntu akoraho iperereza ashobora kuba ari umunyacyaha cyangwa ari umwere kugeza igihe urukuko rumuciriye urubanza , Iyo rero umuntu akugeze imbere uri umugenzacyaha cyangwa uri umushinjacyaha ukaba warangije kumukatira cyangwa kumuhamya icyaha mu buryo ndakuka uba uri umugenzacyaha cyangwa uri umushinjacyaha mubi!”

Akomeza asobanura ko mu gihe umushinjacyaha cyangwa umugenzacyaha yafata ibimenyetso bishinja akirengagiza ibishinjura aba asha kugereka icyaha kuri wa muntu byanze bikunze kandi ngo iri ni ikosa.

Nyuma yuko ubugenzacyaha burangije iperereza bugashyikiriza ubushinjacyaha ibyo bwabonye, umuntu ngo aba afite uburenganzira bwo kubwira umushinjacyaha niba hari ibimenyetso bimushinjura byirengagijwe cyangwa abatangabuhamya bamushinjura batahawe umwanya muri iyo dosiye.

Iki gihe ngo umushinjacyaha ategetswe kubanza kureba ibyo bimenyetso akanumva abo batangabuhamya akabona gufata icyemezo kuri iyo dosiye. (Kuyijyana mu nkiko cyangwa kuyishyingura nyuma yo kugereranya ibimenyetso bishinja n’ibishinjura ukekwaho icyaha).

Ntete avuga ko no mu gihe umushinjacyaha ari mu rukiko aburana n’umuntu icyekwaho icyaha, umushinjacyaha ngo ashobora kumva Ibimenyetso bishya bishinjura ukekwaho icyaha agahita afata icyemezo cyo kubwira urukiko ko na we abona uregwa ari umwere kandi yari yagiye kumushinja.

Ati: “ Hari igihe ugera mu rukiko ugasanga hari ibimenyetso bishinjura utabonye igihe wari mu iperereza kandi bikerekana ko uregwa ari umwere, icyo gihe utegetswe gushinjura! Nibwo uba uri umushinjacyaha mwiza.”

Akomeza avuga ko hari n’igihe umushinjacyaha amara kugeza dosiye ye mu rukiko ariko mbere y’iburanisha akabona bimenyetso bishinjura uwo yaketseho icyaha. Icyo gihe ngo iyo asanze ibimenyetso bishinjura uwo muntu bifite ukuri, ahita yandikira urukiko agasaba gusubizwa dosiye y’uwo muntu kuko aba amaze kubona ko ari umwere ku cyaha yamuketseho.

Yisangize Inshuti.

Ibitekerezo

Tanga Igitekerezo